नाटककार केवळ नाटककार नसतो, तो एक विचारवंत अन समीक्षकही असतो. राजकारण, अर्थकारण आणि तत्त्वकारण या मुख्य तीन ‘करण’ उर्फ अवयवांनी जो समाज घडत असतो त्याची सखोल जाण असणारा विचारवंत असतो. नाटकातील कलावंत, नेपथ्यकार, आणि प्रेक्षक यांच्यापर्यंत ही जाण प्रवाहित करण्याचे त्याचे सामर्थ्य असते.
राज्यशास्त्र या विषयाचे अध्ययन आणि नंतर अध्यापन यांची जोड मिळून दिलीपची ‘बहुजन हिताय’ केंद्रित राजकीय आणि सामाजिक दृष्टी दिलीपला ‘नाटककार विचारवंत’ दर्जा मिळवून देते. ही दृष्टी दिलीपच्या समग्र नाट्य कृतींमधून जाणवते आणि ती अधिक गतिशील होत जाते, याचा पुरावा त्याच्या प्रत्येक नाट्य कृतीतून ठळकपणे जाणवतो.
दिलीप गेली ५० वर्षे नाटक करतो आहे. ‘करतो आहे’ हे सर्वार्थाने ‘सार्थ वचन’ आहे. नाटक मनात-बुद्धीत घुमत राहणे, प्रत्यक्षात ती नाटके लिहिणे, ती रचणे-दिग्दर्शित करणे, प्रयोग करणे, त्यावर साधकबाधक चर्चा करणे – सारा नाट्य संसार चालवणे इत्यादी करणे म्हणजे ‘नाटक करणे’. गेली पन्नास वर्षे अखंडपणे केवळ ‘नाटक जगणाऱ्या’ दिलीपने एकांकिका ते पूर्ण नाटक, स्वलिखित ते अनुवादित अशा जवळपास ४० नाट्य संहिता रचल्या. मराठी रंगभूमीच्या इतिहासात समांतर रंगभूमीच्या समीक्षेला दिशा दर्शक ठरतील अशा त्याच्या संहिता, हे योगदान मराठी सारस्वताच्या पटलावर मांडण्याची संधी ‘कॉपर कॉईन’ला मिळाल्याबद्दल त्यांचे मन:पूर्वक अभिनंदन! आणि ते मराठी वाचकवर्गाला, रंगकर्मींना बहाल केल्याबद्दल मन:पूर्वक धन्यवाद!
श्रीनिवास हेमाडे
लेखक, व्यावसायिक तत्त्ववेत्ता